Het onderscheid tussen wat je wel en niet binnen je controle hebt is de basis van de stoïcijnse filosofie. De theorie is makkelijk, de praktijk niet. Want hoe weet je nu of iets wel of niet binnen je controle ligt? En als je dat weet, wat ga je dan met die kennis doen?
Trichotomie
Hedendaagse stoïcijnen noemen deze basis wel ‘de dichotomie van controle’. De filosoof Bill Irvine heeft er zelfs een ‘trichotomie’ van gemaakt. Hij vond het onderscheid tussen wel of geen controle te stellig. Je hebt heus nog wel ergens invloed.
Ik begrijp hem wel, het voelt ook ongemakkelijk. Maar als je teveel water bij de wijn doet gaat de smaak en het boeket verloren. En dat is jammer.
Dus laten we eens bij de klassieken gaan kijken.
Epictetus
Epictetus, de bron van deze tweedeling, sprak nooit over controle, macht of invloed. Hij verwoordde het als eph’hemin, oud Grieks voor wat aan ons is. Met andere woorden, waar wij zeggenschap over hebben.
Wij hebben alleen zeggenschap over onze eigen gedachten, onze eigen acties en onze eigen verlangens. Over al het andere hebben wij niets te zeggen, het is niet aan ons.
Hedendaagse stoïcijnen maken hier vaak een simpel lijstje: dit ligt wel binnen mijn controle, en dat andere niet. Kan ik niet naar links, dan ga ik naar rechts. Kan ik niet naar links of naar rechts, dan ga ik wel achteruit. Kan ik niet naar links, rechts of achteruit, dan ga ik eh… Ja, waar kan ik nu nog heen?
Waarom het vaak niet werkt
In mijn stoïcijnse coachpraktijk spreek ik vaak mensen die met zulke lijstjes hebben gewerkt. Maar ze merkten dat het snel uitgewerkt is. Want als er zwaardere onderwerpen op het spel staan lukt het niet meer zo goed.
En dat is eenvoudig te verklaren. Het eph’hemin van Epictetus gaat niet zozeer over kiezen tussen wat je wel en niet kunt doen, maar hoe je jezelf opstelt in en tegenover een wereld waarin jij beperkte zeggenschap. Welke houding je daarbij kiest, ongeacht wat er op je pad komt.
Epictetus: ‘Wat aan ons is, is van nature vrij, onbelemmerd, ongehinderd. Wat niet aan ons is, is zwak, onderworpen, belemmerd, van een ander.’
Daarom vertelt Epictetus zijn bezoekers dat hij hen niet kan vertellen wat ze moeten doen. Hij kan ze wel leren hoe ze de vrijgemaakte mentaliteit ontwikkelen waarmee ze wereld met wijsheid en zelfvertrouwen tegemoet kunnen treden.
In mijn stoïcijnse coachruimte geldt hetzelfde: je zult van mij niet horen wat je moet doen. Ik help je wel een standvastige en vastberaden koers te ontwikkelen, zodat je op lange termijn beter kunt zien wat wel en wat niet aan jou is.