‘Wat voor een dwaasheid is dit – neem me toch niet kwalijk – jezelf straf opleggen voor je ongeluk, en je rampspoed door eigen toedoen vergroten!’ (Seneca, Troostschrift voor Marcia)

In deze weekendcursus verdiepen we ons in de ‘tragische’ levenskunst van Seneca. De stoïcijnen lijken vaak onverschillig tegenover lijden, pijn en wreedheid te staan. Je krijgt soms de indruk dat je met een stoïcijnse mindset onverwoestbaar zou moeten zijn. Maar wat als het stoïcisme meer aandacht heeft voor het onzekere, gebrekkige en pijnlijke dan we denken?

Tragedies

De stoïcijnse filosoof Seneca schreef meerdere tragedies over mythische figuren als Oedipus, Phaedra, Agamemnon en Medea. Buiten hun schuld om worden zij het slachtoffer van een gewelddadig noodlot, of begaan zelf uit wraakzucht gruwelijke misdaden.

Lange tijd wist men niet hoe deze gruwelstukken verenigbaar waren met de stoïcijnse levenskunst. Eeuwenlang dachten geleerden dat de schrijver van de tragedies een andere Seneca was dan de stoïcijnse Seneca. Tot Erasmus bewees dat beide Seneca’s dezelfde persoon waren. 

In zijn boek Onvolmaakt Leven betoogt filosoof Michiel Buis dat de tragedies de stoïcijnse filosofie niet uitsluiten. Het zijn verkenningen van nieuwe perspectieven die ontstaan op het snijvlak van lijden en levenskunst. Maar ze maken grensoverschrijdende gebeurtenissen ook bespreekbaar en tot filosofische thema’s die we kunnen onderzoeken.

Moral injury

Het is ook interessant Seneca’s tragedies te verkennen door de lens van moral injury, of morele verwondingen. Deze ‘wonden van de ziel’ ontstaan als een mens geconfronteerd wordt met geweld, onrecht of een verraad dat in strijd is met het eigen morele kompas. 

Sinds de introductie van het begrip moral injury worden kunst, filosofie, literatuur en poëzie gezien als effectieve manieren om de innerlijke wonden te helen. De tragedies van Seneca bieden interessante ingangspunten om morele verwondingen verder te verkennen. 

Over de cursus

In deze cursus onderzoeken we Seneca’s tragedies vanuit de stoïcijnse levenskunst en de moral injury theorie. We richten ons op vraagstukken rondom identiteit, verbinding en crisis. In de ochtenden werken we aan de theorie en in de middagen gaan we praktisch aan de slag.

Het studiemateriaal bestaat uit fragmenten van Michiel Buis’ recente boek Onvolmaakt Leven (Boom, 2026), het Handboek Moral Injury in Context (Boom 2025) en enkele tragedies. Deze worden als reader aangeboden.

Er is ruimte voor maximaal 12 cursisten. We houden de groep klein zodat we samen aandacht houden voor elkaar. 

Deelnemers van een vorige weekendcursus noemden als sterke punten:

‘De afwisseling tussen theorie, in de groep dingen bespreken, in duo’s bezig zijn en het solo-werk is erg prettig. De verschillende vormen hebben hun eigen dynamiek en brengen allemaal iets anders.’

‘De nieuwe inzichten die ik opdeed aan de hand van de stoïcijnse filosofie en waarbij theorie en praktijk goed in balans waren. Het effect van de cursus vind ik hoog.’

‘Het tempo en de afwisseling tussen theorie, inbreng, samenwerken en kunnen bezinnen.’

‘Theoretische uitleg, praktisch bezig zijn, sparren met en leren van mede-enthousiastelingen, de ruimte voor vragen en uitleg.’